Χρειάζεται ριζική αλλαγή θεώρησης και προσέγγισης από τους ανθρώπους και τους θεσμούς γύρω από το παιδί: στον τρόπο που το κατανοούν και οργανώνουν τη στήριξή του. Γονείς, εκπαιδευτικοί, γιατροί, θεραπευτές, προπονητές, συνομήλικοι και οι οικογένειές τους χρειάζονται πληρέστερη κατανόηση του τι βιώνει και τι μπορεί να διαχειριστεί το παιδί.
Σχολεία, υπηρεσίες, επαγγελματικοί φορείς και δημόσιες αρχές πρέπει να ενσωματώσουν αυτή την κατανόηση στον τρόπο που λειτουργούν.
Οι επαγγελματίες οφείλουν να επανεξετάζουν τη δική τους κρίση
Ορισμένες από τις δυσκολότερες αλλαγές αφορούν επαγγελματίες που ειδικεύονται σε αυτές τις καταστάσεις. Πρέπει να είναι διατεθειμένοι να αναγνωρίσουν πότε η εξήγηση ή η προσέγγισή τους ήταν λανθασμένη ή ουσιωδώς ανεπαρκής, ακόμη και αν αντανακλά χρόνια καθιερωμένης πρακτικής.
Μια σωστή διάγνωση ή παρατήρηση δεν κάνει από μόνη της επαρκή τη συνολική εκτίμηση. Τα προσόντα και η εμπειρία δεν απαλλάσσουν κανέναν από την υποχρέωση να αμφισβητεί τη δική του κρίση.
Όπου επαγγελματικές αποφάσεις, απορρίψεις ή θεσμικές πρακτικές προκάλεσαν ή επέτρεψαν εκφοβισμό, ταπείνωση και δυσφορία ή κόστισαν σε παιδιά και γονείς χρόνο και ευκαιρίες, οι υπεύθυνοι πρέπει να αναγνωρίσουν τη βλάβη και να διορθώσουν την προσέγγιση. Αυτό περιλαμβάνει επανεξέταση επιβλαβών κρίσεων για το παιδί ή τους γονείς, απάντηση σε ανησυχίες που προηγουμένως απορρίφθηκαν και αλλαγή όσων θα συμβούν στη συνέχεια.
Η αποδοχή αυτή μπορεί να αμφισβητεί την επαγγελματική ταυτότητα, αυθεντία και αυτοπεποίθηση. Μπορεί να σημαίνει παραδοχή ότι οι επαναλαμβανόμενες ανησυχίες μιας οικογένειας ήταν βάσιμες και ότι η αντιμετώπιση που δέχτηκε επιδείνωσε τα πράγματα. Η δυσκολία αυτής της παραδοχής δεν δικαιολογεί να συνεχίσουν παιδιά και γονείς να επωμίζονται τις συνέπειες.
Η ακρόαση και η διόρθωση ως μέρος της πρακτικής
Η επαρκής επαγγελματική πρακτική πρέπει να περιλαμβάνει προσεκτική ακρόαση εμπειριών που ο επαγγελματίας δεν έχει ζήσει προσωπικά, εξέταση της συνολικής εικόνας και έλεγχο του αν η βοήθεια παραμένει αποτελεσματική. Παιδιά και γονείς πρέπει να μπορούν να αναφέρουν πόνο, δυσφορία ή αποτυχία χωρίς οι αναφορές τους να αναδιατυπώνονται αυτομάτως ως αντίσταση ή κακή συνεργασία.
Οι υπηρεσίες πρέπει να διατηρούν τη συνέχεια όταν το παιδί μετακινείται ανάμεσα σε επαγγελματίες, σχολεία ή στάδια φροντίδας. Χρειάζεται σαφής ευθύνη για σύνθεση του ιστορικού, αντιμετώπιση ανοιχτών ανησυχιών και επανεξέταση της συνέχειας. Όπου απορρίπτεται ανησυχία ή παραπομπή, η αιτιολογία πρέπει να είναι σαφής και να μπορεί να αμφισβητηθεί. Αυτές οι ευθύνες χρειάζεται να γίνουν πρότυπα πρακτικής που οι θεσμοί χρηματοδοτούν και εποπτεύουν.
Χρόνος και πόροι για να ασκηθεί η ευθύνη
Στην Ελλάδα αυτό απαιτεί αλλαγές στην επαγγελματική εκπαίδευση και εποπτεία, στη σχολική πρακτική, στον συντονισμό υπηρεσιών, στη χρηματοδότηση και στις διαδικασίες αμφισβήτησης και διόρθωσης επιβλαβών αποφάσεων. Η συνεχής επανεκτίμηση χρειάζεται χρόνο, προσωπικό και σαφή ευθύνη δράσης. Όταν η συμφωνημένη στήριξη δεν παρέχεται, πρέπει να αλλάξουν η εφαρμογή και οι πόροι. Όταν οι κανόνες αποκλείουν αναγκαία βοήθεια, πρέπει να αλλάξουν οι κανόνες.
Σκοπός είναι τα παιδιά να μαθαίνουν, να συμμετέχουν και να αναπτύσσονται και οι οικογένειες να μπορούν να διατηρούν τη ζωή τους. Για να επιτευχθεί αυτό, χρειάζεται να αλλάξουν και οι ενήλικες και οι θεσμοί γύρω τους.
Οι Παιδικές Διαταραχές παρέχουν αναλυτικότερη πρακτική καθοδήγηση, επιλεγμένους πόρους, τεκμηρίωση και προτάσεις νομοθετικής και θεσμικής αλλαγής στην Ελλάδα:
Χρειάζεται να αλλάξουμε και τις λέξεις που μας έρχονται αυθόρμητα
Η ριζική αλλαγή θεώρησης και προσέγγισης απαιτεί συνειδητή εξάσκηση σε διαφορετικό λεξιλόγιο. Όταν ονομάζουμε την υπερφόρτωση «ταντρουμ» ή καταγράφουμε ένα παιδί ως «χειριστικό» χωρίς να εξετάσουμε το συμβάν, η επίρριψη ευθύνης μπορεί να πάρει τη θέση της εξήγησης. Γονείς, εκπαιδευτικοί, γιατροί, θεραπευτές και θεσμοί χρειάζεται να αμφισβητούν αυτές τις συνήθειες στον λόγο, στις εκθέσεις και στις καθημερινές αποφάσεις.
Χρησιμοποιούμε «ξέσπασμα υπερφόρτωσης (“meltdown”)» αντί για την αόριστη «κρίση» ή το «ταντρουμ» όταν εννοούμε αυτή την αντίδραση. Περιγράφουμε όσα συνέβησαν και ξεχωρίζουμε την παρατήρηση από την υποτιθέμενη πρόθεση. Ύστερα αλλάζουμε την ανταπόκριση: μειώνουμε απαιτήσεις όπου χρειάζεται, ακούμε το παιδί, εξετάζουμε τις συνθήκες και ελέγχουμε αν η στήριξη βοηθά. Δεν αρκεί να αλλάξει ο χαρακτηρισμός και να παραμείνει η ακατάλληλη προσέγγιση. Η αρχή ισχύει σε κάθε γλώσσα.
Το επιμελημένο γλωσσάρι εξηγεί τι χρησιμοποιούμε, τι αποφεύγουμε, γιατί και σε ποια στοιχεία στηρίζονται οι επιλογές μας.